เมื่อวันที่ 29 ก.ย. 2556 ที่ผ่านมา ทางการจีนได้จัดพิธีเปิดตัวเขตทดลองการค้าเสรีจีน (เซี่ยงไฮ้) หรือ China (Shanghai) Pilot Free Trade Zone (เรียกกันทั่วไปว่า “เขตการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้”) อย่างเป็นทางการแล้ว ซึ่งถือเป็นการปฏิรูปทางเศรษฐกิจครั้งสำคัญของจีน ที่สะท้อนถึงการเปิดกว้างสู่สากลด้วยนโยบายลดการ “คุมเข้ม” ลงตามลำดับขั้น โดยล่าสุดทางการจีนได้ประกาศ 2 นโยบายด้านการค้าและการลงทุน ที่ธุรกิจต่างชาติต้องจับตามองไปพร้อมๆ กับการเดินหน้าอย่างท้าทายของเขตการค้าเสรีดังกล่าวในอนาคตอีก 2 – 3 ปีข้างหน้า

นโยบายที่ 1 :   “190 มาตรการ / 18 หมวดธุรกิจ”.. จำกัดสิทธิต่างชาติลงทุน

เป็นที่ทราบกันดีว่า ทางการจีนมีนโยบายจัดแบ่งการลงทุนของธุรกิจต่างชาติออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่ 1) ประเภทที่ส่งเสริมให้ลงทุน 2) ประเภทที่มีข้อจำกัดการลงทุน และ 3) ประเภทที่ห้ามลงทุน โดยก่อนที่ต่างชาติจะเข้าลงทุนในจีนไม่ว่าจะเป็นพื้นที่ใดก็ตามต้องทราบก่อนว่า ธุรกิจที่สนใจลงทุนนั้นจัดอยู่ในประเภทใดตามที่กล่าวไว้ ซึ่งแต่ละประเภทจะมีข้อกำหนดและกฎระเบียบที่ส่งผลต่อการก่อตั้งและการดำเนินธุรกิจในลักษณะที่แตกต่างกันไป

สำหรับการลงทุนเขตการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้นั้นจะมีความพิเศษกว่าการลงทุนในพื้นที่อื่นๆ ของจีน กล่าวคือ ทางการจีนได้ประกาศ “มาตรการบริหารพิเศษสำหรับการลงทุนของธุรกิจต่างชาติในเขตการค้าเสรีจีน (เซี่ยงไฮ้) ฉบับปี ค.ศ. 2013” ซึ่งมีเนื้อหาเกี่ยวกับข้อจำกัดหรือข้อห้ามธุรกิจต่างชาติเข้าลงทุนในเขตการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้รวม 190 รายการ ครอบคลุม 18 หมวดธุรกิจในจีน แบ่งเป็น 89 สาขาอุตสาหกรรมหลัก แยกเป็น 1,069 สาขาอุตสาหกรรมย่อย ซึ่งถือว่าเป็นส่วนน้อย โดยมีเพียงประมาณร้อยละ 17.5 ของสาขาอุตสาหกรรมย่อยทั้งหมดเท่านั้นที่มีมาตรการควบคุมเป็นพิเศษ และที่สำคัญส่วนที่เหลืออีกกว่าร้อยละ 80 จะปรับเปลี่ยนการบริหารธุรกิจการลงทุนต่างชาติจากเดิมในรูปแบบที่ต้องได้รับการพิจารณาอนุมัติก่อนดำเนินธุรกิจ (approval system) มาเป็นรูปแบบลงทะเบียนแล้วดำเนินธุรกิจได้เลย (registration system) แทน ซึ่งจะทำให้การลงทุนก่อตั้งธุรกิจมีความสะดวกและง่ายขึ้นกว่าเดิม

ทั้งนี้ รายการห้ามต่างชาติลงทุนตามมาตรการฉบับข้างต้น นอกจากจะครอบคลุมประเภทธุรกิจที่จีนห้ามต่างชาติลงทุนตาม “รายการชี้นำอุตสาหกรรมการลงทุนโดยต่างชาติของจีน ฉบับปี ค.ศ. 2011” แล้ว ยังมีรายการห้ามต่างชาติลงทุนเพิ่มเติมอีก 6 รายการ ได้แก่

1) ห้ามลงทุนธุรกิจค้าส่งเกลือ
2) ห้ามลงทุนธุรกิจธุรกิจประมูลโบราณวัตถุ
3) ห้ามลงทุนธุรกิจร้านค้าโบราณวัตถุ
4) ห้ามลงทุนในระบบออนไลน์การสำรองที่นั่งโดยสารเครื่องบิน ยกเว้นผู้ลงทุนจากฮ่องกง มาเก๊า และไต้หวัน
5) ห้ามดำเนินกิจการหรือเข้าร่วมให้บริการเกมส์ออนไลน์ทั้งทางตรงและทางอ้อม
6) ห้ามลงทุนในธุรกิจศูนย์กลางดำเนินกิจการข้อมูลทางอินเทอร์เน็ต

อย่างไรก็ดี หากเปรียบเทียบการลงทุนระหว่างเขตการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้กับพื้นที่อื่นๆ ของจีนแล้วพบว่า นโยบายการควบคุมธุรกิจต่างชาติภาพกว้างมีความเข้มงวดน้อยกว่า กล่าวคือ เขตการค้าเสรีฯ ระบุเพียงรายการจำกัด/ห้ามลงทุนเท่านั้น ขณะที่การลงทุนในพื้นที่อื่นๆ ของจีนกำหนดการลงทุนของธุรกิจต่างชาติออกเป็น 3 ประเภทดังที่กล่าวไปแล้ว ซึ่งมีข้อกำหนดและกฎระเบียบอีกยิบย่อยนับไม่ถ้วน ดังนั้น หากมองในมุมกลับกันจะเห็นความหมายเป็นนัยๆ ว่า นอกจาก 190 มาตรการข้างต้นแล้ว ธุรกิจต่างชาติสามารถลงทุนในเขตการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้ได้ค่อนข้างสะดวกและเสรี ด้วยกฎระเบียบและนโยบายพิเศษอื่นๆ ที่ทางการจีนจะทยอยประกาศออกมาในอนาคต

นโยบายที่ 2 :   “7 มาตรการภาษี” เดินหน้า.. ส่งเสริมภาคการค้า/การลงทุน

ก่อนที่จะมีการก่อตั้งเขตการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้อย่างเป็นทางการ หน่วยงานจีนที่เกี่ยวข้องได้กล่าวถึงสิทธิประโยชน์ทางภาษีของเขตการค้าเสรีฯ ซึ่งจะมีมากกว่าพื้นที่อื่นๆ ของจีน โดยล่าสุดอธิบดีกรมภาษีอากรของกระทรวงการคลังจีนได้แถลงนโยบายที่ชัดเจนด้านการเรียกเก็บภาษีในเขตการค้าเสรีฯ แล้ว 7 มาตรการ โดยแบ่งเป็นการส่งเสริมสำหรับภาคการค้า 5 รายการ และภาคการลงทุน 2 รายการ ซึ่งครอบคลุม 4 ประเภทภาษี (ภาษีเงินได้นิติบุคคล ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ภาษีมูลค่าเพิ่ม และภาษีศุลกากร) ดังนี้

มาตรการทางภาษีเพื่อส่งเสริมการค้า 5 รายการ ได้แก่

1) บริษัทสินเชื่อทางการเงิน (Financial Leasing) ซึ่งจดทะเบียนในเขตทดลองการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้ หรือบริษัทลูกซึ่งแม้ก่อตั้งโดยบริษัทแม่ที่ไม่ได้จดทะเบียนในเขตทดลองการค้าเสรีฯ แต่ได้รับการจดทะเบียนในเขตทดลองการค้าเสรีฯ จะได้รับสิทธิตามขอบข่ายการคืนภาษีส่งออกสำหรับธุรกิจสินเชื่อทางการเงิน

2) บริษัทสินเชื่อ (Leasing Company) ที่ตั้งอยู่ในจีนและจดทะเบียนในเขตทดลองการค้าเสรีฯ หรือบริษัทลูกซึ่งแม้ก่อตั้งโดยบริษัทแม่ที่ไม่ได้จดทะเบียนในเขตทดลองการค้าเสรีฯ แต่ได้รับการจดทะเบียนในเขตทดลองการค้าเสรีฯ จะได้รับสิทธิพิเศษด้านภาษีมูลค่าเพิ่มที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการนำเข้ากรณีสั่งซื้อเครื่องบินขนาดน้ำหนักบรรทุกมากกว่า 25 ตันขึ้นไปจากแหล่งที่มานอกจีนแผ่นดินใหญ่และได้รับการอนุมัติจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวมถึงให้บริการเช่าแก่บริษัทสายการบินภายในประเทศ

3) สินค้าซึ่งวิสาหกิจที่จดทะเบียนในเขตทดลองการค้าเสรีฯ ผลิตและแปรรูปในพื้นที่เขตการค้าเสรีฯ รวมถึงจัดจำหน่ายไปยังพื้นที่อื่น ๆ ในประเทศ โดยผ่านเมืองระดับ 2 อาทิ หางโจว หนานจิง ซูโจว อู่ฮั่น และหนิงโป เป็นต้น (ดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ลิงค์บทความ “จัดตั้งธุรกิจในจีนเริ่มต้นอย่างไรให้ปลอดภัย”) จะได้รับสิทธิเลือกเสียภาษีการจำหน่ายสินค้าในประเทศดังกล่าวจาก (1) วัตถุดิบ/ชิ้นส่วนนำเข้า หรือ (2) การยื่นขอรับการตรวจสอบตามจริง ตามแต่วิสาหกิจเห็นควร ซึ่งถือได้ว่านโยบบายดังกล่าว คือ “นโยบายเสียภาษีแบบเลือกได้”

4) ยกเว้นภาษีให้แก่สินค้านำเข้าที่จำเป็นของวิสาหกิจการผลิตและวิสาหกิจให้บริการด้านการผลิต อาทิ เครื่องจักร และอุปกรณ์ เป็นต้น โดยหากเป็นสินค้านำเข้าของธุรกิจบริการทั่วไปในชีวิตประจำวัน รวมถึงสินค้าที่กฎหมาย ระเบียบ และข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องได้กำหนดไว้ว่าไม่สามารถยกเว้นภาษีได้ ก็ยังจำเป็นจะต้องชำระภาษีภายใต้กรอบนโยบายที่ดำเนินการอยู่ในปัจจุบัน

5) ปรับปรุงนโยบายทดลองคืนภาษีสำหรับท่าที่ออกเดินทาง (Port of departure) ให้มีความสมบูรณ์มากขึ้น ตลอดจนศึกษาวิจัยการขยายขอบข่ายทดลองนโยบายดังกล่าวสำหรับ Port of departure วิสาหกิจการขนส่ง และพาหนะเพื่อการขนส่ง เป็นต้น

มาตรการทางภาษีเพื่อส่งเสริมการลงทุน 2 รายการ ได้แก่

1) วิสาหกิจหรือผู้ถือหุ้นบุคคลทั่วไป (Individual Shareholder) ที่จดทะเบียนในเขตทดลองการค้าเสรีฯ ซึ่งนำทรัพย์สินที่มิใช่เงินตราออกไปลงทุนในต่างประเทศ จะได้รับสิทธิผ่อนจ่ายภาษีซึ่งเรียกเก็บจากส่วนต่างทางมูลค่าที่ประเมินได้จากทรัพย์สินดังกล่าวเป็นงวดได้ โดยมีระยะเวลาผ่อนจ่ายไม่เกิน 5 ปี

2) บุคลากรระดับสูง/บุคลากรหายากของวิสาหกิจในเขตทดลองการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้ ซึ่งได้รับรางวัลจากองค์กรในรูปแบบของการแบ่งปันหุ้นหรือเงินทุน จะสามารถผ่อนจ่ายภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาได้ โดยนโยบายส่งเสริมดังกล่าวได้เริ่มทดลองดำเนินการแล้วในเขตจงกวานชุน（中国村）

เชื่อว่า 2 ประเด็นข้างต้นเป็นความพยายามของจีนในการยกระดับให้เซี่ยงไฮ้ “อินเตอร์” ขึ้นกว่าเดิม และสำหรับนโยบายและกฎระเบียบเกี่ยวกับการดำเนินการให้เขตทดลองการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้เป็นแบบอย่างที่ดีก่อนขยายเขตทดลองไปยังพื้นที่อื่นๆ ของจีนนั้น ศูนย์ BIC เซี่ยงไฮ้จะทำหน้าที่เกาะติดความคืบหน้าและจะรายงานให้ท่านผู้อ่านทราบอย่างต่อเนื่องเป็นระยะๆ โปรดติดตาม...

ลิงค์ข่าวที่เกี่ยวข้อง

1) คลอดแล้ว!! เขตการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้ .. ธุรกิจต่างชาติได้อะไรจาก “สัญญาณไฟเขียว” ของจีน? (วันที่ 16 กรกฎาคม 2556)
2) จีนชะลอกฎระเบียบเขตการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้.. คาดว่าคงไม่ช้าเกินรอ!! (วันที่ 14 สิงหาคม 2556)

-----------------------------------------

จัดทำโดย นายโอภาส เหลืองดาวเรือง เรียบเรียงโดย นายศุภกิจ วรศรีหิรัญ
ศูนย์ข้อมูลเพื่อธุรกิจไทยในจีน ประจำสถานกงสุลใหญ่ ณ นครเซี่ยงไฮ้
ข้อมูลอ้างอิง : นสพ. Oriental Morning Post（东方早报）ฉบับวันที่ 30 กันยายน 2556