ก่อนที่เราจะไปรู้จักเนื้อหาส่วน อื่นๆ ที่เกี่ยวกับเขตการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้นั้น ในลำดับแรกคงต้องมาดูกันก่อนว่า ทางการจีนเขาตั้งนิยามของเขตการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้ไว้อย่างไร? และแตกต่างจากเขตการค้าเสรีทั่วไปอย่างไร? ซึ่งขออนุญาตชี้แจงง่ายๆ ดังนี้ 

1) เขตการค้าเสรีทั่วไป คือ การลงนามข้อตกลงร่วมกันระหว่าง 2 ประเทศ (หรือมากกว่า 2 ประเทศ) ว่าจะทยอยยกเลิกกำแพงภาษี/มาตรการกีดกันที่มิใช่ภาษีตามลำดับขั้นของสินค้า โดยส่วนใหญ่ 

2) เขตการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้ คือ เขตที่ก่อตั้งขึ้นเป็นพิเศษ ซึ่งมีกฎระเบียบ/นโยบายการบริหารจัดการและควบคุมแตกต่างจากพื้นที่อื่นๆ ภายในจีน (เสมือนเป็นพื้นที่นอกอาณาเขตของจีน) โดยแบ่งภาพการดำเนินนโยบายออกเป็น 

     - ภาคการค้า : สินค้าที่นำเข้า-ส่งออกจะได้รับการยกเว้นควบคุมโดยศุลกากร (เสมือนว่าสินค้ายังมิให้นำเข้า-ส่งออกข้ามอาณาเขตของจีน) 
         - ภาคการลงทุน : ต่างชาติลงทุนได้ค่อนข้างสะดวกและเสรีมากกว่าพื้นที่ทั่วไปในจีน (บางสาขาธุรกิจที่ต่างชาติเคยถูกคุมเข้ม แต่หากลงทุนในเขตการค้าเสรีแล้วจะมีความเข้มงวดน้อยลง หรือแทบจะปล่อยให้ต่างชาติดำเนินการได้อย่างเสรี)  

เขตการค้าเสรี VS เขตคลังสินค้าทัณฑ์บน

เมื่อพอเข้าใจความหมายของเขตการค้า เสรีกันแล้ว หลายท่านคงเกิดข้อสงสัยว่า แล้วเขตการค้าเสรีกับเขตคลังสินค้าทัณฑ์บนแตกต่างกันตรงไหน อย่างไร? 

จริงๆ แล้ว สามารถพูดกันง่ายๆ ได้ว่า เขตคลังสินค้าทัณฑ์บนยังถูกคุมเข้มจากศุลกากร แต่สำหรับเขตการค้าเสรีจะไม่มีศุลกากรเข้ามาเกี่ยวข้อง ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าการทำธุรกิจในเขตการค้าเสรีจะมีอิสระมากกว่าเขตคลังสินค้าทัณฑ์บน 

(ภาพอธิบายความแตกต่างระหว่างเขตการค้าเสรีและเขตคลังสินค้าทัณฑ์บน) 

ก่อร่างสร้างฐาน.. พัฒนาการสู่เขตทดลองการค้าเสรี

จริงๆ แล้ว ก่อนจะก้าวสู่การเป็นเขตทดลองการค้าเสรี ทางการเซี่ยงไฮ้ได้เตรียมตัวทำการบ้านล่วงหน้ามานานเกือบ 4 ปี!! ซึ่งเริ่มต้นตั้งแต่การบูรณาการเขตคลังสินค้าทัณฑ์บนที่สำคัญ 3 แห่งของเซี่ยงไฮ้เข้าด้วยกันเมื่อปี 2552 และมาเริ่มเห็นภาพที่ชัดขึ้นในปี 2554 เมื่อเซี่ยงไฮ้ยื่นขออนุมัติจากส่วนกลางเพื่อก่อตั้ง “พื้นที่การค้าเสรี” ในเขตบูรณาการสินค้าทัณฑ์บน  

เมื่อถึงช่วงปลายเดือน มี.ค. 2556 ได้เกิดเหตุการณ์สำคัญขึ้น เมื่อนายกรัฐมนตรีหลี่ เค่อเฉียง（李克强） ได้ชี้แนวทางว่าน่าจะศึกษาเรื่องการก่อตั้งเขตการค้าเสรีขึ้นที่เซี่ยงไฮ้ ซึ่งเป็นเสมือน “การหยอดน้ำมันหล่อลื่น” ให้เร่งเครื่องเดินหน้าได้เร็วยิ่งขึ้น จนในที่สุดทางการจีนก็ประสบผลสำเร็จในการก่อตั้งเขตทดลองการค้าเสรี เซี่ยงไฮ้ขึ้นอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 29 ก.ย. 2556 ที่ผ่านมา 

(ตารางแสดงลำดับเหตุการณ์สู่การก่อตั้งเขตทดลองการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้) 

เปิดประตู.. ก้าวเข้าสู่เขตทดลองการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้

หลังจากที่พอเข้าใจความเป็นมาของการ ก่อตั้งเขตทดลองการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้กันแล้ว ลำดับต่อไปเรามาเจาะทำความรู้จักว่าภาพรวมของเขตทดลองการค้าเสรีฯ เป็นอย่างไรบ้าง ทั้งเรื่องขนาดพื้นที่ และการดำเนินนโยบายที่เกี่ยวข้อง เป็นต้น  

1. ขนาดพื้นที่ : 28 ตร.กม.  แบ่งเป็น 1) เขตท่าเรือสินค้าทัณฑ์บนหยางซาน（洋山）2) เขตสินค้าทัณฑ์บนไว่เกาเฉียว（外高桥）และ 3) เขตสินค้าทัณฑ์บนสนามบินผู่ตง（浦东） 

2. ระยะเวลาทดลองดำเนินงาน : 3 ปี (นำผลลัพธ์และประสบการณ์ที่ได้เสนอสู่รัฐบาล และดำเนินภารกิจปฏิรูปอย่างต่อเนื่องภายหลังการทดลองแล้ว 3 ปี) 

3. การดำเนินงานในภาพรวม :  

3.1) ความพิเศษในนโยบายการบริหาร/การเรียกเก็บภาษี  

       - กำหนดเฉพาะรายการข้อจำกัด/ข้อห้าม (negative list) ของการลงทุนโดยธุรกิจต่างชาติ โดยหากเปรียบเทียบกับพื้นที่อื่นๆ ของจีนแล้ว เขตการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้มีนโยบายควบคุมในภาพกว้างที่เข้มงวดน้อยกว่า (นอกจากสาขาธุรกิจใน negative list แล้ว ธุรกิจต่างชาติสามารถลงทุนได้ค่อนข้างสะดวกและเสรี)  
          - ยกเว้นภาษี คืนภาษี และผ่อนชำระภาษี เพื่อส่งเสริมภาคการค้า / การลงทุน 
          - ปรับเปลี่ยนรูปแบบการอนุมัติธุรกิจ จากเดิมในรูปแบบที่ต้องได้รับการพิจารณาอนุมัติก่อนดำเนินธุรกิจ (approval system) มาเป็นรูปแบบลงทะเบียนแล้วดำเนินธุรกิจได้เลย (registration system) แทน ทำให้ก่อตั้งบริษัทได้ง่ายขึ้น โดยจากเดิมต้องใช้เวลา 29 วัน ปัจจุบันเหลือเพียงแค่ 4 วัน 

3.2) ทดลองแลกเปลี่ยนเงินหยวนอย่างเสรีที่ใช้อัตราดอกเบี้ยตามกลไกตลาด เพื่อส่งเสริมการใช้เงินหยวน และผลักดันให้เป็นสกุลเงินที่มีบทบาทในระดับสากลมากยิ่งขึ้น 

ธุรกิจบริการ 6 สาขา.. เปิดกว้างต่างชาติมาลงทุน 

ต้องบอกกันก่อนว่า แม้ว่าจีนจะหันให้มาความสำคัญกับการดึงดูดธุรกิจภาคบริการจากต่างชาติมาหลาย ปีแล้ว แต่ว่าหลายๆ สาขาธุรกิจบริการที่ต่างชาติสนใจเข้ามาลงทุนในจีนยังคงถูกจำกัดในหลายๆ ด้าน เช่น สัดส่วนการลงทุนร่วมกับธุรกิจจีน หรือขอบข่ายในการดำเนินธุรกิจ เป็นต้น 

และแล้ว ข้อจำกัดเหล่านี้จะสลายไปหากธุรกิจต่างชาติจะเข้ามาลงทุนในเขตการค้าเสรี เซี่ยงไฮ้ โดยทางการจีนได้กำหนดธุรกิจบริการ 6 สาขาที่มีนโยบายเปิดกว้างมากกว่าการทำธุรกิจในพื้นที่อื่นๆ ของจีน ได้แก่ 1) ธุรกิจบริการทางการเงิน 2) บริการทางการค้า 3) บริการขนส่งทางน้ำ 4) บริการเฉพาะทาง 5) บริการทางสังคม และ 6) บริการทางวัฒนธรรม  

อนาคตไปไกลกว่า.. แนวโน้มนำหน้าเขตเฉียนไห่เซินเจิ้น

ก่อนหน้าที่จะก่อตั้งเขตทดลองการค้า เสรีเซี่ยงไฮ้ ทางการจีนก็ได้ดำเนินนโยบายทดลองเปิดกว้างสู่สากลแล้วที่เขตเฉียนไห่（前海）ของ เมืองเซินเจิ้น ซึ่งได้เริ่มตั้งแต่เมื่อช่วงกลางปี 2555 เป็นต้นมา 

ทั้งนี้ หากทำการเปรียบเทียบระหว่าง 2 พื้นที่ข้างต้นแล้ว นักวิเคราะห์ต่างเห็นว่า เขตทดลองการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้น่าจะมีศักยภาพในการพัฒนามากกว่าเขตเฉียนไห่ เนื่องจากปัจจัยต่างๆ ที่เหนือกว่าทั้งขนาดพื้นที่ ขนาด GDP ความโดดเด่น และบทบาทที่รัฐบาลกลางกำหนด 

(แผนภาพเปรียบเทียบศักยภาพระหว่างเขตการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้และเขตเฉียนไห่เซินเจิ้น) 

หวังเป็น อย่างยิ่งว่า บทความซอกแซกในตอนนี้จะช่วยให้ท่านผู้อ่านได้เห็นภาพและเข้าใจเกี่ยวกับเขต ทดลองการค้าเสรีเซี่ยงไฮ้ชัดเจนมากขึ้น อย่างไรก็ดี คงต้องติดตามกันต่อไปว่า “ประตูบานใหญ่” ที่จีนเปิดกว้างต้อนรับต่างชาติให้เข้ามาทำธุรกิจโดยผ่านเซี่ยงไฮ้เป็นพื้นที่หน้าด่านนั้น ภายในจะยังมี “ประตูบานย่อย” แอบ ซ่อนไว้อยู่หรือไม่ และธุรกิจต่างชาติจะได้รับผลประโยชน์มากกว่าการทำธุรกิจในพื้นที่ของจีนตาม ที่ทางการจีนโฆษณาไว้เพียงใด หรือการดำเนินการทดลองดังกล่าวจะประสบผลสำเร็จมากน้อยเพียงใด ณ ตอนนี้คงยังสรุปอะไรได้ไม่ชัดเจนมากนัก แต่อย่างน้อยๆ ก็แอบดีใจว่า ในที่สุดวันนี้ที่พวกเรารอคอย (วันที่จีนกล้าเปิดประตูบ้าน) ได้มาถึงแล้ว!! 

***************************** 

จัดทำโดย นายโอภาส เหลืองดาวเรือง ศูนย์ข้อมูลธุรกิจไทยในจีน ประจำสถานกงสุลใหญ่ ณ นครเซี่ยงไฮ้ 
ข้อมูลโดย Ms. Agnes Zhang（章晓琴）ข้อมูลอ้างอิง http://business.sohu.com คอลัมน์“直击上海自贸区落地”