“เกาะไห่หนาน” （海南）หรือที่คนไทยรู้็จักและเรียกกันว่า “เกาะไหหลำ” เกาะของบรรพบุรุษชาวจีนโพ้นทะเลในไทยจำนวนมาก หากพูดถึงเกาะไห่หนาน หลายคนคงนึกภาพถึงทะเลอันงดงาม วิถีชีวิตของบรรพบุรุษที่เคยอาศัยอยู่ในไห่หนาน หรือข้าวมันไก่ไหหลำสูตรต้นตำรับที่มีชื่อเสียงมากในเมืองไทย ฯลฯ

ไห่หนานยังมีอะไรอีกมากมาย รอให้คนภายนอกเข้าไปค้นหา ซอกแซกในครั้งนี้ผู้เขียนขอพาท่านผู้อ่านไปรู้จักกับไห่หนานในมุมกว้าง เพื่อให้ผู้อ่านได้รู้จักเกาะไห่หนานในเบื้องต้น ก่อนเจาะลึกความน่าสนใจของเกาะไห่หนานในด้านต่างๆ ต่อไป

หลายคนคงกำลังนึกภาพตามว่าเกาะไห่หนานมีหน้าตาเป็นอย่างไร อยู่ตรงไหนของประเทศจีน หากจะพูดให้เห็นภาพชัดยิ่งขึ้น เกาะไห่หนานก็มีลักษณะคล้ายเกาะภูเก็ตบ้านเรา มีทะเลล้อมรอบ จะต่างจากเกาะภูเก็ตบ้านเราก็ตรงที่มีพื้นที่มากกว่า และสภาพภูมิศาสตร์ทางทะเลที่แตกต่างกัน 

จากลักษณะเด่นที่มีความคล้ายคลึงกัน และมีอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวที่โดดเด่นเหมือนกันของเกาะไห่หนานและเกาะภูเก็ต นั้น จึงเป็นที่มาของการสถาปนาความสัมพันธ์เมืองพี่เมืองน้องกันในเดือน กันยายน 2548 ซึ่งเป็นการส่งเสริมการแลกเปลี่ยนความร่วมมือระหว่างกันในด้านการท่องเที่ยว วัฒนธรรม การศึกษา การเกษตร  ทรัพยากรบุคคล วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี ฯลฯ ระหว่างไห่หนานและไทยเพิ่มมากยิ่งขึ้น

เกาะไห่หนานถือเป็นมณฑลหนึ่งของประเทศจีน ตั้งอยู่ทางตอนใต้สุดของจีนล้อมรอบด้วยทะเลจีนใต้ ซึ่งเดิมเคยเป็นส่วนหนึ่งของมณฑลกวางตุ้ง ซึ่งต่อมาได้ยกระดับขึ้นเป็นมณฑลและประกาศเป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษในปี 2531  โดยเป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษของจีนที่มีขนาดพื้นที่ใหญ่ที่สุด 

เกาะไห่หนานมีพื้นที่ครอบคลุมทั้งเกาะประมาณ 35,354 ตร.กม. โดยมีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่ 28  ของประเทศจีน และเป็นเกาะที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับ 2 ของประเทศจีน รองจากเกาะไต้หวัน โดยทิศเหนือมีช่องแคบโฉงโจว  (琼州海峡) กั้นระหว่างมณฑลไห่หนานกับมณฑลกวางตุ้ง) ทิศตะวันตกมีอ่าวเหนือกั้นแดนกับประเทศเวียดนาม ทิศตะวันออกหันหน้าเข้าเกาะไต้หวัน ทิศตะวันออกเฉียงใต้และทิศใต้หันหน้าเข้าสู่ประเทศฟิลิปปินส์ บรูไน และมาเลเซีย ในทิศใต้นั้นมีเกาะเจิงหมู่อั้นซา (曾母暗沙) ในหมู่เกาะหนานซา (南沙) ถือเป็นเขตพรมแดนใต้สุดของจีน

ลักษณะของเกาะไห่หนานเป็นวงรี คล้ายผลสาลี่ พื้นที่ที่เป็นแผ่นดินประกอบด้วยเกาะไห่หนาน หมู่เกาะซีซา (西沙) จงซา (中沙) และหนานซา มีพื้นที่ทางทะเลประมาณ 2 ล้านตร.กม. โดยมีช่องแคบโฉงโจวที่คั่นระหว่างคาบสมุทรเหลยโจว (雷州) ของมณฑลกวางตุ้งกับมณฑลไห่หนาน กว้างประมาณ 18 ไมล์ทะเล

เกาะไห่หนานมีแม่น้ำสายใหญ่ซึ่งมีต้นกำเนิดจากเทือกเขาทางตอนกลางไหลผ่าน เช่น แม่น้ำหนานตู้เจียง (南渡江)ชางฮัวเจียง (昌化江) และว่านเชียนเหอ (万泉河) อีกด้วย

ในปี 2551 ไห่หนานมีประชากรทั้งสิ้น 8.54 ล้านคน เป็นมณฑลที่มีประชากรอยู่ในลำดับที่ 28 ของประเทศจีน นั่นเอง

นอกเหนือจากชาวฮั่นแล้ว ไห่หนานยังมีชนกลุ่มน้อยอาศัยอยู่กว่า 37 ชนเผ่า หรือกว่า 1.45 ล้านคน ได้แก่ ชาวหลี (黎族) ม้ง/แม้ว (苗族) และหุย (回族) ซึ่งเป็นชนเผ่าดั้งเดิม โดยชาวหลีเป็นชนกลุ่มน้อยที่มีจำนวนมากที่สุดในไห่หนาน

เนื่องจากเป็นเมืองท่องเที่ยว และมีนักท่องเที่ยวจากมณฑลต่างๆ ของจีนเดินทางมาท่องเที่ยวเป็นจำนวนมาก นั้น จึงทำคนไห่หนานส่วนมากใช้ภาษาจีนกลางเป็นภาษาทางการ แต่ไห่หนานก็มีภาษาท้องถิ่นของตัวเอง เช่นกัน เช่น ภาษาไห่หนาน ภาษาชาวหลี 

ลักษณะภูมิอากาศของไห่หนานเป็นแบบลมมรสุมเขตร้อน มีอากาศอบอุ่นตลอดปี ไม่มีฤดูหนาว แต่มักเกิดพายุไต้ฝุ่นบ่อยครั้ง ซึ่งมีฝนตกเพียงพอ ตอนกลางและชายฝั่งตะวันออกอากาศชื้น ทางฝั่งตะวันตกเฉียงใต้อากาศค่อนข้างแห้ง โดยมีอุณหภูมิเฉลี่ย 22.8-25.8 องศาเซลเซียส 

ไห่หนานถือเป็นแหล่งทรัพยากรเขตร้อน มีพื้นที่เหมาะสำหรับการทำเกษตรกรรมกว่าร้อยละ 42.5 ของทั้งมณฑล ประกอบกับมีปริมาณน้ำและแสงแดดเพียงพอ จึงสามารถเก็บผลผลิตได้ 2-3 ครั้งต่อปี รวมทั้งการทำปศุสัตว์และประมง อีกด้วย

ในอดีตไห่หนานเคยเป็นพื้นที่ที่มีป่าไม้ปกคลุมหนาแน่น มีพืชพรรณธรรมชาติลักษณะป่าฝนเขตร้อนรวมถึง 4,000 กว่าชนิด ในจำนวนนี้สามารถทำเป็นยาสมุนไพรได้ถึง 2,500 กว่าชนิด แต่ปัจจุบันพื้นที่หลายแห่งได้ถูกนำไปใช้เพื่อธุรกิจทางการค้า การสร้างที่พักอาศัย การตัดไม้เพื่อมาทำเชื้อเพลิง และการปรับพื้นที่เพื่อใช้ในการเพาะปลูก เป็นต้น

ด้านการท่องเที่ยว ด้วยไห่หนานมีแหล่งทรัพยากรธรรมชาติเขตร้อนอยู่หลายประเภท เช่น ป่าโกงกาง ปะการัง หาดทราย ฯลฯ จึงถือเป็นสวรรค์ของการท่องเที่ยวจีน โดยแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญของไห่หนาน ได้แก่ เมืองซานย่า ซึ่งตั้งอยู่ทางใต้สุดของเกาะ และถือเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางทะเลที่มีชื่อเสียง และมีชายหาดที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวได้เป็นอย่างมาก โดยได้รับคัดเลือกให้เป็น 1 ใน 11 แหล่งท่องเที่ยวและพักผ่อนที่สำคัญของจีน

จากความคิดที่ต้องการพัฒนาเกาะไห่หนานให้เป็น "ฮาวายตะวันออก" ทำให้รัฐบาลจีนได้ทุ่มงบลงทุนด้านการก่อสร้างระบบสาธารณูปโภค และสนามบินนานาชาติไว้รองรับนักท่องเที่ยว 

โดยเฉพาะเมืองซานย่าที่มีแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่สวยงาม ไม่ว่าจะเป็นอ่าวย่าหลง (亚龙湾) หาดทรายขาว ที่มีความใกล้เคียงกับพัทยาของไทย และหาดเทียนย่าไหเจี่ยว (天涯海角) ที่มีความคล้ายคลึงกับเกาะสมุยของไทย เช่นกัน 

อีกทั้งยังมีสถานที่ท่องเที่ยวอื่น ๆ อีกมากมาย เช่น สวนสาธารณะกวางเหลียวหลัง (Back Deer Statue) ที่มีตำนานความรักของชาวหลีที่เล่าขานกันมาช้านาน และเป็นจุดชมวิวที่เห็นทัศนียภาพของเมืองซานย่าทั้งหมด อีกด้วย

อีกสถานที่หนึ่ง ที่ไม่พูดคงจะไม่ได้ สวนสาธารณะทางวัฒนธรรมวเขาหนานซาน (Nanshan Buddhism Culture Park) ซึ่งเป็นจุดดึงดูดนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ รวมไปถึงคนจีนแผ่นดินใหญ่ที่หลั่งไหลไปนมัสการสิ่งศักดิ์สิทธิ์และเจ้าแม่กวนอิมที่สูงที่สุดในโลก โดยสร้างอยู่กลางทะเล มีความสูง 108 เมตร ซึ่งรัฐบาลจีนได้พัฒนาให้เป็นแหล่งพุทธธรรมที่ใหญ่ที่สุดในประเทศจีน

นี่เป็นแค่น้ำย่อยเล็กๆ เพื่อให้ท่านผู้อ่านได้เห็นภาพเกาะไห่หนานในภาพรวมบางส่วนอย่างคร่าวๆ ก่อนที่จะเจาะลึกลงไปในมุมต่างๆ ในตอนต่อไปเราจะพาท่านผู้อ่านเดินทางไปพร้อมๆ กับพวกเรา ตามเส้นทางการเดินทางของพวกเรา ในแง่มุมที่พวกเราได้สัมผัส และอยากถ่ายทอดให้ผู้อ่านได้สัมผัสตาม เช่นกัน 

การเดินทางในไห่หนานที่ใครหลายๆ คนอยากมาสัมผัส ความเหมือนที่แตกต่างกับเมืองไทย การพัฒนาของไห่หนานในปัจจุบัน รวมถึงอนาคต ที่ไม่สามารถเล่าได้ภายในวันเดียว นั้น กำลังจะถ่ายทอดสู่ท่านผู้อ่านให้รับทราบผ่านมุมมองของพวกเรา กับการเดินทางในตอนแรก “ทะเล ท้องฟ้า และต้นมะพร้าว”

ท่านผู้อ่านสามารถติดตามคอลัมน์ “ซอกแซกกวางตุ้ง-ไห่หนาน” ได้ทุกวันพุธ ถ้าผู้อ่านท่านใดมีข้อคิดเห็นหรือติชม หรืออยากให้เราซอกแซกเรื่องใดก็สามารถติดต่อมาได้ที่ e-mail: [email protected]