ช่วง 2-3 เดือนที่ผ่านมา เป็นช่วงแห่งเทศกาลเฉลิมฉลองใหญ่ของชาวจีน นับตั้งแต่วันคริสมาสต์ วันขึ้นปีใหม่สากล ตลอดจนเทศกาลตรุษจีน ซึ่งเป็นเทศกาลที่ใหญ่ที่สุดของชาวจีน โดยถือเป็นเทศกาลแห่งการรวมตัวกันของคนในครอบครัว โดยกิจกรรมสำคัญของชาวจีนเมื่อได้อยู่กันอย่างพร้อมหน้าพร้อมตากัน คือ การ “กิน” เลี้ยงสังสรรค์กันในครอบครัว ไม่ว่าจะเป็นการออกไปรับประทานอาหารนอกบ้าน หรือการทำอาหารรับประทานกันเองในวงเครือญาติ และสิ่งที่ขาดไม่ได้ในการเลี้ยงสังสรรค์ของคนจีน คือ การดื่มเหล้า แต่กฎ “เมาไม่ขับ” เมื่อปีที่ผ่านมา ได้สร้างความเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรมผู้บริโภคบางส่วน และสร้างโอกาสให้กับเครื่องดื่มชนิดอื่นที่เข้ามาทดแทน


กฎ “เมาไม่ขับ” เปลี่ยนแก้วเหล้าเป็นแก้วน้ำผลไม้

“เหล้า” เป็นเครื่องดื่มที่แพร่หลายของคนจีนและใช้ในทุกโอกาส ไม่ว่ามื้อกลางวันหรือมื้อค่ำ ทั้งการกินเลี้ยง งานเฮฮาสังสรรค์ การเจรจาธุรกิจ และเป็นเครื่องดื่มบนโต๊ะอาหารประจำวันเพื่อสร้างความอบอุ่นให้ร่างกายในฤดูหนาว แต่เมื่อปีที่ผ่านมา รัฐบาลจีนได้ออกกฎ “เมาไม่ขับ” บังคับเข้มทั่วจีน โดยกำหนดบทลงโทษอย่างหนักสารพัดรูปแบบตามความร้ายแรงของระดับแอลกอฮอล์ที่ตรวจพบ ตั้งแต่ตัดคะแนนผู้ขับขี่ ปรับเงิน ยึดใบขับขี่ ไปจนถึงจำคุก ผู้ขับขี่ชาวเซี่ยงไฮ้รายหนึ่งเล่าให้ศูนย์ข้อมูลธุรกิจฯ ฟังว่า หากถูกตรวจพบระดับแอลกอฮอล์เกินกำหนด จะถูกลงโทษโดยการจำคุก 15 วัน โดยไม่มีข้อยกเว้น เพื่อให้เข็ดหลาบ นอกจากนี้ ข่าวโทรทัศน์จีนยังโหมออกภาพข่าวอุบัติเหตุทางรถยนต์ร้ายแรงที่เกิดขึ้นจากผู้ขับขี่มึนเมาเป็นประจำทุกวันแทบทุกช่องในช่วงที่กฎหมายนี้เริ่มมีผลบังคับใช้ เพื่อเพิ่มน้ำหนักให้การรณรงค์ดังกล่าว ซึ่งก็เห็นผลจริงในเวลาไม่นานนัก เนื่องจากผู้ขับขี่ในจีนต่างตระหนักต่อการรักษาวินัยในเรื่องดังกล่าวอย่างเคร่งครัด และปฎิเสธที่จะดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เมื่อต้องมีการขับรถกลับบ้าน และหันไปเลือกเครื่องดื่มประเภทที่ไม่มีแอลกอฮอล์แทน เนื่องจาก “การชนแก้ว” หรือ “กานเปย” ในจีนยังเป็นวัฒนธรรมที่นิยมในการพบปะรับประทานอาหารทุกโอกาส กฎดังกล่าวจึงก่อให้เกิดโอกาสสำหรับเครื่องดื่มประเภทน้ำผลไม้ที่จะเข้ามาได้รับความนิยมในโอกาสการรับประทานอาหาร พบปะสังสรรค์ของผู้ที่มีรถยนต์ส่วนตัวในจีนแทนที่เครื่องดื่มประเภทแอลกอฮออล์ ในยุคที่ผู้บริโภคจีนที่มีกำลังซื้อเพิ่มขึ้นหันมาสนใจสินค้าออร์แกนิคมากยิ่งขึ้น ทำให้เครื่องดื่มน้ำผลไม้ไทยก็น่าจะมีโอกาสที่สดใสในเมืองใหญ่ที่มีกำลังซื้อสูงและมีความนิยมผลไม้ไทยเป็นทุนเดิมอยู่แล้วอย่างนครเซี่ยงไฮ้

ตลาดน้ำผลไม้ในจีน...มีช่องว่างให้ขยายตัวอีกมาก

ข้อมูลจากเว็บไซต์ภาคเอกชนด้านเทคโนโลยีอาหารของจีน (www.tech-food.com) ระบุว่า ปัจจุบันส่วนแบ่งตลาดของตลาดเครื่องดื่มในจีนส่วนใหญ่ยังตกเป็นของน้ำดื่มบริสุทธิ์และเครื่องดื่มน้ำอัดลมที่ครองส่วนแบ่งตลาดร้อยละ 40 และร้อยละ 30 ตามลำดับ ขณะที่น้ำผลไม้ ชา และเครื่องดื่มเพิ่มพลังงานหรือบำรุงกำลัง ครองส่วนแบ่งเท่าๆ กันที่ร้อยละ 10 แต่ผลการสำรวจพฤติกรรมผู้บริโภคจีนที่แสดงว่า อัตราส่วนการเลือกบริโภคน้ำผลไม้ของผู้บริโภคจีนสูงถึงร้อยละ 35 แสดงให้เห็นถึงแนวโน้มการหันมาเลือกดื่มน้ำผลไม้ที่มีมากขึ้น ซึ่งสอดคล้องกับแนวโน้มพฤติกรรมการบริโภคที่ปรับเปลี่ยนไปของคนจีนรุ่นใหม่ที่หันมาสนใจการบริโภคเพื่อสุขภาพยิ่งขึ้น นอกจากนี้ ตลาดเครื่องดื่มน้ำผลไม้ของจีนยังมีช่องว่างในการขยายตัวมากกว่า เมื่อเทียบกับเครื่องดื่มประเภทน้ำอัดลมและชาที่มีแนวโน้มเติบโตคงที่แล้ว กล่าวคือ ปัจจุบันคนจีนบริโภคน้ำผลไม้เฉลี่ยเพียงคนละ 1 ลิตร/ปี ขณะที่ปริมาณการบริโภคน้ำผลไม้ของทั่วโลกเฉลี่ยคนละ 7 ลิตร/ปี และยังต่ำกว่ามากเมื่อเทียบกับประชากรของประเทศที่พัฒนาแล้วในแถบเอเซียอย่างสิงคโปร์และญี่ปุ่นที่มีปริมาณการบริโภคน้ำผลไม้เฉลี่ยคนละ 16-19 ลิตร/ปี ทำให้ตลาดน้ำผลไม้ในจีนยังอยู่ในช่วงที่มีช่องว่างในการขยายตลาดอีกมาก


โอกาสของตลาดน้ำผลไม้ไทยในนครเซี่ยงไฮ้

สำหรับน้ำผลไม้ไทยที่จะเข้ามาทำตลาดในจีน คงต้องพิจารณาถึงพฤติกรรมการบริโภคและรสนิยมของผู้บริโภคจีนในแต่ละพื้นที่เป็นหลัก ซึ่งนครเซี่ยงไฮ้มีปัจจัยสนับสนุนหลายประการที่ศูนย์ข้อมูลธุรกิจไทยในจีนเห็นโอกาสในการบุกเจาะขยายตลาดน้ำผลไม้ที่นี่ ดังนี้

   - นครเซี่ยงไฮ้เป็นตลาดที่มีสินค้านำเข้าอย่างหลากหลาย ผู้บริโภคมีความคุ้นเคยและนิยมกับวัฒนธรรมการบริโภคสินค้านำเข้า โดยเฉพาะประเภทอาหารและเครื่องดื่ม ทั้งชาวจีนและชาวต่างชาติ
   - ผู้บริโภคในนครเซี่ยงไฮ้ถือเป็นกลุ่มผู้บริโภคที่มีกำลังซื้อในระดับแนวหน้าของจีน และมีระดับความสนใจในสินค้าประเภทอาหารปลอดภัยและมีประโยชน์ต่อสุขภาพสูง ผักผลไม้นำเข้าและผักผลไม้ออร์แกนิคเป็นกระแสนิยมการบริโภคของที่นี่
   - นครเซี่ยงไฮ้มีช่องทางจำหน่ายที่หลากหลายในการเข้าถึงผู้บริโภคกลุ่มที่มีกำลังซื้อได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งธุรกิจค้าปลีกประเภทโมเดิร์นเทรด และอีคอมเมิร์สที่เป็นช่องทางการเลือกจับจ่ายหลักของผู้บริโภคกลุ่มกลางถึงบน
   - ธุรกิจร้านอาหารในนครเซี่ยงไฮ้ขยายตัวรวดเร็ว และมีความหลากหลายด้านประเภทอาหารที่สามารถเลือกสั่งน้ำผลไม้ดื่มระหว่างมื้อ
   - ผู้บริโภคในเซี่ยงไฮ้รู้จักผลไม้ไทยหลายชนิดเป็นอย่างดีอยู่แล้ว จึงเป็นการง่ายในการแนะนำน้ำผลไม้ไทยให้เป็นที่รู้จักต่อไป อีกทั้งเป็นแนวทางในการทดสอบรสนิยมและความชอบด้านรสชาติของผู้บริโภคในเบื้องต้นได้ ประกอบกับกลุ่มผู้บริโภคระดับไฮเอ็นในเซี่ยงไฮ้มีรสนิยมการบริโภคผลไม้นำเข้าตามชนิดที่ผลิตจากประเทศต้นกำเนิด ทำให้น้ำผลไม้ไทยมีโอกาสทำตลาดโดยเน้นจุดเด่นตามชนิดผลไม้ที่ได้รับความนิยมอยู่แล้ว

ข้อสังเกตเพื่อการบุกตลาดน้ำผลไม้ไทยในเซี่ยงไฮ้

สิ่งสำคัญที่ผู้ประกอบการต้องคำนึงถึงคือการศึกษารสนิยมและความชอบของผู้บริโภคในแถบนี้ให้ถูกต้องก่อน เนื่องจากแม้ในนครเซี่ยงไฮ้จะมีเครื่องดื่มน้ำผลไม้นำเข้าหลากหลายชนิด และบางยี่ห้อจากบางประเทศสามารถจำหน่ายได้ในราคาสูงลิบ แต่ก็มีบางผลิตภัณฑ์ที่ไม่ประสบความสำเร็จ เนื่องจากมีรสชาติที่ผู้บริโภคไม่คุ้นเคย ดังนั้นจึงควรมีการศึกษาและทดลองตลาดในช่วงเริ่มต้น โดยอาจทำร่วมกับผู้ประกอบการในจีนที่จะช่วยจัดหาช่องทางจำหน่ายให้ อาทิ บริษัทตัวแทนนำเข้าเพื่อวางจำหน่ายในห้างซุปเปอรมาร์เก็ต หรือผู้ประกอบการธุรกิจอีคอมเมิร์สจีน ซึ่งเป็นผู้ที่มีความเข้าใจและคุ้นเคยกับรสนิยมของผู้บริโภคแล้วในระดับหนึ่ง ดังตัวอย่างของผู้ประกอบการจีนในวงการรายหนึ่งที่บอกกับศูนย์ข้อมูลฯ ว่า “ต้องการลองบุกเบิกตลาดน้ำมังคุดไทยในเซี่ยงไฮ้ เนื่องจากเห็นว่ามังคุดเป็นผลไม้ที่ลูกค้าสนใจ แต่เมื่อได้ลองชิม กลับพบว่าเป็นรสชาติที่ผู้บริโภคแถบนี้ไม่คุ้นเคย”

นอกจากนี้ น้ำผลไม้พร้อมดื่มสำหรับตลาดนครเซี่ยงไฮ้จะนิยมประเภทที่มีส่วนประกอบของน้ำผลไม้สูง หรือน้ำผลไม้แท้ 100% มากกว่าประเภทที่มีส่วนประกอบต่ำเพียงร้อยละ 10-15 รวมถึงกระแสออร์แกนิคในกลุ่มผู้บริโภคระดับกลางถึงบนยังทำให้น้ำผลไม้ออร์แกนิคทั้งหลายเป็นที่นิยมมากยิ่งขึ้นด้วย

ข้อสังเกตที่ศูนย์ข้อมูลฯ เห็นว่า เป็นปัจจัยสำคัญที่จะนำไปสู่ความสำเร็จในการทำตลาดสินค้าประเภทอาหารอย่างหนึ่งในจีน คือ การพัฒนารูปลักษณ์ของบรรจุภัณฑ์ให้ตรงตามรสนิยมของผู้บริโภค เนื่องจากน้ำผลไม้มีความเชื่อมโยงโดยตรงกับกระแสการดูแลสุขภาพที่เสริมสร้างบุคคิกและภาพลักษณ์ของคนรุ่นใหม่ บรรจุภัณฑ์จึงมีผลโดยตรงต่อการสร้างมูลค่าเพิ่มของสินค้าในทางจิตใจของผู้บริโภค ซึ่งจากการสำรวจน้ำผลไม้ประเภทพร้อมดื่มทั้งยี่ห้อจีนและยี่ห้อนำเข้าที่พบในตลาดเซี่ยงไฮ้พบว่า บรรจุภัณฑ์ส่วนใหญ่เป็นขวดแก้ว ขวด PET และขวดพลาสติกขุ่น ที่ผู้บริโภคสามารถมองเห็นลักษณะของน้ำผลไม้ได้ชัดเจน และมีบางส่วนที่เป็นบรรจุภัณฑ์แบบกล่องกระดาษและกระป๋องที่สะดวกต่อการพกพา ซึ่งล้วนมีฉลากระบุชนิดผลไม้และระดับความเข้มข้นที่ชัดเจน

นอกจากนี้ สภาพการแข่งขันในนครเซี่ยงไฮ้ยังทำให้เจ้าของผลิตภัณฑ์ควรคำนึงถึงการกำหนดระดับของกลุ่มเป้าหมายที่ชัดเจน ซึ่งจะมีผลต่อการกำหนดราคา ช่องทาง/สถานที่จำหน่าย และการทำโฆษณาต่อไป

ข้อสังเกตอีกข้อที่อาจเป็นประโยชน์ คือ น้ำผลไม้พร้อมดื่มบางชนิดของจีนใช้กลยุทธ์ทางการตลาดในการเชื่อมโยงกับร้านอาหาร โดยสร้างจุดเด่นของสินค้าให้เป็นเครื่องดื่มบนโต๊ะอาหารที่ผู้บริโภคจะเลือกสั่งได้ทั่วไปเมื่อไปรับประทานอาหารนอกบ้าน โดยทำบรรจุภัณฑ์ในรูปกระป๋องที่สะดวกต่อการขนย้ายและจัดเก็บสำหรับร้านอาหาร ทั้งนี้ เป็นการเพิ่มโอกาสให้ผลิตภัณฑ์ในยุคที่ธุรกิจร้านอาหารในนครเซี่ยงไฮ้กำลังเฟื่องฟู

ข้อสังเกตแถมท้ายเพื่อประกอบการศึกษารสนิยมผู้บริโภคในนครเซี่ยงไฮ้ คือ มีน้ำผลไม้ที่ได้รับความนิยมทั่วไปในนครเซี่ยงไฮ้หลายชนิดที่เป็นชนิดที่ตรงกับผลไม้ไทยที่เป็นที่นิยมในตลาดนี้อยู่แล้ว อาทิ น้ำมะม่วง น้ำมะพร้าว เป็นต้น ซึ่งแม้จะมีมะม่วงนำเข้าจากหลายประเทศที่จำหน่ายในเซี่ยงไฮ้ แต่รสชาติของมะม่วงไทยก็ยังเป็นที่ถูกใจที่นี่ ขณะที่น้ำมะพร้าวพร้อมดื่มเป็นเครื่องดื่มที่ชาวเซี่ยงไฮ้ทั่วไปคุ้นเคยในการสั่งดื่มในร้านอาหาร ประกอบการการชื่นชอบเมนูต้มยำกุ้งและแกงกะทิของไทยอยู่แล้ว คงจะทำให้น้ำมะพร้าวไทยเป็นที่ยอมรับในตลาดได้ไม่ยากจนเกินไปนัก ทั้งนี้ ควรศึกษาลักษณะของน้ำผลไม้ที่ชาวเซี่ยงไฮ้นิยมประกอบ เช่น มีเนื้อผลไม้ผสมบ้าง เป็นต้น

จากข้อได้เปรียบที่ผลไม้ไทยหลายชนิดเป็นที่นิยมในนครเซี่ยงไฮ้อยู่แล้ว และกระแสความนิยมบริโภคน้ำผลไม้ในนครเซี่ยงไฮ้ที่มีมากขึ้นดังกล่าวน่าจะเป็นโอกาสให้เครื่องดื่มน้ำผลไม้ของไทยขยายตลาดเข้ามาในนครเซี่ยงไฮ้ได้มากขึ้น ทั้งในรูปการเป็นเครื่องดื่มที่เข้ากับไลฟสไตล์ใหม่ของเซี่ยงไฮ้ เครื่องดื่มในร้านอาหารไทยและร้านอาหารต่างชาติ และของขวัญจัดกระเช้าที่มีคุณค่าในโอกาสต่างๆ.