เมื่อกลางปีนี้สหรัฐฯได้ปรับให้ไทยอยู่ใน Tier 2 Watch List ในรายงานสถานการณ์การค้ามนุษย์ของกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ (รายงาน TIP Report) ประจำปี 2559 หลังจากปรับลดระดับให้ไทย อยู่ใน Tier 3 เป็นเวลาสองปีติดต่อกัน ซึ่งเป็นสัญญาณว่าสหรัฐฯเล็งเห็นว่าไทยเรามีพัฒนาการในการแก้ไขปัญหาการค้ามนุษย์และปัญหาแรงงานผิดกฎหมายที่ดีขึ้น อย่างไรก็ตาม รายงาน TIP Report ไม่ใช่กลไกเดียวของสหรัฐฯ ในการผลักดันนโยบายเกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาการค้ามนุษย์และแรงงานบังคับ ทั้งนี้ เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมา ประธานาธิบดีโอบามาได้ลงนามในกฎหมาย Trade Facilitation and Trade Enforcement Act 2015 (TFTEA) ซึ่งแก้ไขกฎหมายศุลกากรสหรัฐฯ ฉบับเดิมให้เป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพมากขึ้นในการสกัดกั้นไม่ให้สินค้าที่ผลิตโดยแรงงานผิดกฎหมายเข้าสู่ตลาดของสหรัฐฯ

          อันที่จริงแล้ว ภายใต้กฎหมายศุลกากรฉบับเดิมของสหรัฐฯ หรือ กฎหมาย Tariff Act ซึ่งบังคับใช้มาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1930 (พ.ศ. 2473) ก็มีบทบัญญัติที่ห้ามการนำเข้าสินค้าที่ผลิตโดยแรงงานผิดกฎหมายไว้อย่างชัดเจน แต่โดยที่ในช่วงเวลาดังกล่าว สหรัฐฯ ยังไม่สามารถผลิตสินค้าบางประเภทได้เพียงพอต่อความต้องการภายในประเทศ อีกทั้งยังมีข้อจำกัดในแง่ "ทางเลือก" ของประเทศที่ผลิตสินค้าส่งออก ซึ่งต่างจากสถานการณ์การแข่งขันทางการค้าที่เข้มข้นขึ้นในปัจจุบัน จึงได้กำหนด “ข้อสงวน” ซึ่งเรียกว่า “Consumptive Demand Clause” ไว้เพื่อเปิดช่องให้ยังสามารถนำเข้าสินค้าสินค้าจากต่างประเทศได้แม้สินค้าดังกล่าวจะเกี่ยวโยงกับการใช้แรงงานผิดกฎหมาย

          กฎหมาย TFTEA ซึ่งมีผลบังคับใช้แล้วตั้งแต่ 11 มี.ค. 2559 ปิดช่องโหว่ของกฎหมาย Tariff Act ข้างต้น โดยยกเลิกข้อสงวน Consumptive Demand Clause และให้อำนาจเจ้าหน้าที่ศุลกากรสหรัฐฯ ซึ่งประกอบด้วย 2 หน่วยงานภายใต้กระทรวงความมั่นคงแห่งมาตุภูมิสหรัฐฯ ได้แก่ U.S. Customs and Border Protection (CBP) และ Homeland Security Investigations (HSI) สังกัด U.S. Immigration and Customs Enforcement (ICE) ในการทำงานร่วมกันเพื่อสกัดกั้นสินค้าซึ่งเกี่ยวโยงกับแรงงานผิดกฎหมายซึ่งครอบคลุมถึงแรงงานบังคับ แรงงานขัดหนี้ และแรงงานนักโทษ

          อนึ่ง ประเด็นที่น่าสนใจเกี่ยวกับการบังคับใช้กฎหมาย TFTEA ของสหรัฐฯ คือ เจ้าหน้าที่ศุลกากรจะสกัดกั้นสินค้าในลักษณะรายบริษัทและไม่ได้เป็นห้ามนำเข้าสินค้าเป็นรายประเทศ ดังนั้น จึงจะไม่มีการห้ามนำเข้าสินค้าจากประเทศต่างๆ เพียงเพราะประเทศนั้นถูกจัดลำดับในรายงาน TIP Report ของกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ หรือบัญชีต่างๆ ของกระทรวงแรงงานสหรัฐฯ เช่น บัญชี List of Goods Produced by Child Labor or Forced Labor หรือ บัญชี List of Products Produced by Forced Labor or Indentured Child Labor ดังนั้น ผู้ประกอบการซึ่งส่งออกสินค้าไปยังตลาดสหรัฐฯ จึงไม่ควรตื่นตระหนกจนเกินไปแต่ควรเตรียมความพร้อมโดยตรวจสอบห่วงโซการผลิตเพื่อให้แน่ใจว่าไม่มีการใช้แรงงานผิดกฎหมายในทุกรูปแบบ รวมถึงศึกษาขั้นตอนและติดตามพัฒนาการเกี่ยวกับการบังคับใช้กฎหมาย TFTEA อย่างใกล้ชิด

          สำหรับตอนต่อไป เราจะมาเล่าถึงขั้นตอนและกระบวนการตามกฎหมายที่ผู้ประกอบการไทยควรทราบเป็นแนวทางเบื้องต้น รวมถึงผลกระทบที่สำคัญที่เกิดขึ้นจากกฎหมายฉบับนี้